|
habitus の意味が難しく、自信ありません。[4]の最後が難しく自信ありません。
Alexandri Aphrodisiensis
De intellectu
<latine translatum a Gerardo de Cremona>
[3.] Sed intellectus habet alium gradum, cum, scilicet, intelligit et habet habitum ut intelligat, et est potens assumere formas intellectorum per suam potenciam que est in se ipso, cuius comparacio est sicut comparacio eorum in quibus est habitus artificiorum, qui sunt potentes per se operari opera sua.
しかし知性は他の段階を持つ。すなわち、知性が認識し、認識する状態にあり、そして自身の中にある能力によって諸々の知的認識対象の形相を獲得することができるとき。そしてそのときの知性のありようは、諸技術のハビトゥス(habitus*1)を内在的に持ち、みずから自身の活動をする能力がある者どもに比較される。
(*1 「活動できる状態」の意味ではないかと思う。つまりここでは、「諸技術を今すぐにでも働かせられる状態」みたいな意。)
Primus autem non assimilatur istis, sed illis quibus est potencia qua possunt recipere artificium ad hoc ut fiant magistri.
ところで第1(の知性)*は彼ら(前の文の「〜者ども」)に似ていない。しかし教師になるための技術を獲得する能力がある人々には似ている。
(* [2]で述べられた知性のあり方。[1]では<まだ認識していないが、認識することができる知性>と呼ばれている。)
Et hic intellectus est intellectus materialis postquam fit ei habitus et acquirit ut agat et intelligat, quod non est nisi in hiis qui iam perfecti sunt et fiunt sic quod iam intelligunt.
そしてこの知性は質料的知性である、それにハビトゥス*1ができて、行いまた認識することができるようになるとき。そういうこと(行いまた認識すること)はいま現に完全であり、いま現に認識している状態になるものどもにおいて以外にはありえない。
(*1 活動できる状態。)
Hic est intellectus secundus.
これが第2の知性である。
[4.] Tercius autem est preter duos predictos, qui est intelligencia agens per quam intellectus materialis fit ut habeat habitum.
しかしいま言った2つのほかに第3(の知性)がある。それは能動知性であり、それによって質料的知性がハビトゥス*1を持つようになる、というものである。
(*1 habitus 「活動できる状態」。)
Comparacio autem huius agentis ad animam, sicut dicit Aristotelis, est sicut comparacio luminis;
ところでこの能動知性の霊魂との関係は、アリストテレスが言うように、光のようである。
sicut enim lumen causa est colorum visorum in potencia ut videantur in effectu, sic hec intellgencia facit intellectum materialem qui est in potencia, esse intellectum in effectu, eo quod defigit in eo habitum intelligendi in effectu;
というのも、光は色が見える原因なのである、色を現実に見えるようにする能力において。同様に、この知性は可能態にある質料的知性を、現実態にある知性にする、それ(可能知性)の中に認識の状態*1を現実につくることによって。
(*1 habitus。)
sed ipse de natura sua est intelligibilis et est in effectu, sic eo quod est agens ymaginacionem intellgibilem et adducens intellectum materialem ad effectum, et ob hoc eciam, ipse est intelligencia, eo quod forma que non est materialis, que sola de natura sua est intelligibilis, est intelligencia;
しかしそれ自体(=能動知性)はその自然本性によって認識される対象*であり現実態にある、つまり認識される対象であるイマジネーション**を活動させ、可能知性を現実態へと導くことによって。そしてこれによってもそれは知性である、つまり<質料的でなく、自身の自然本性において認識対象である形相>は知性であるということによっても。
(* intelligibilis は「認識されうる」という意味だけど、能動知性が「認識されうる対象である」というのには、デ・アニマ関係のどの訳書を見てもそうなっているけれども、ぼくには前からなんか違和感がある。なぜならぼくは、「能動知性とは意識のことである」と思うからだ。意識が認識される対象だとか、認識される形相だとか言うのはおかしい。)
(** ymaginacio「イマジネーション」と呼ばれるのは、感覚器官の中、或いは心の中に残った「感覚情報」のことだったと思う。でもここでは感覚情報というより、知的対象を意味してるのかもしれない。)
forma vero materialis non est intellecta in effectu, ob hoc quod est intellgibilis in potencia, sed quia intelligencia abstrahit eam ab yle in qua erat, et dat ei esse in effectu.
しかし質料的な形相*1は現実態にある認識対象ではない、可能性において認識対象であるということによって。しかし知性*2は形相を<形相を宿すもの>*から抽象する点で、それ(知性)はそれ(質料的形相)に現実の存在を与えるものである。
(*1 質料的な形相とは、質料の中に内在する形相のこと。)
(*2 能動知性のことかと思う。)
(* ただ見やすくするために括弧つけただけ。)
Igitur ponit eam intellectam.
こうしてそれ(知性)は形相(=質料的形相)を認識対象にする。
Unde cum unaqueque earum intelligit, fiunt in effectu intellecta earum; non fuerant autem prius sic nec erant in natura sua.
だからそれら(質料的形相*1)の1つ1つが認識するとき、それ(質料的形相)は現実に認識対象・・・・・質料的形相という種類に入るが*3・・・・・になる。しかしそれら(質料的形相)は最初はそうではなかった*2し、その自然本性においてもそうではなかった。
(*1 =「可能知性」のことか。)
(*2 =現実に認識対象ではなかった。)
(*3 これは文をかえってわかりにくくする要素だから、省いて読んだ方がいいと思う。)
(* ここちょっと難しいから、訳しまちがったかも。fiunt in effectu intellecta earum というところが、fiunt「それらは〜になる」は複数なのに、intellecta「認識された(=認識対象)」は単数なのが文法的によくわからない。)
|